Walter en Marc Zegveld

Nederlandse innovatiesysteem: werk aan de winkel voor de overheid

Gepubliceerd op 28 maart 2003 | (0 reacties) | Ga naar het bijbehorende forumtopic

Niet meer geld steken in bestaande kennissystemen. In de achterliggende decennia heeft de Nederlandse overheid een actief beleid gevoerd, gericht op de ontwikkeling van de concurrentiekracht van de economie en maatschappelijke ontwikkeling.

Markant voorbeeld is de ontwikkeling van de agrarische sector, met de introductie van coöperaties voor inkoop, verkoop, financiering en het opzetten van het agrarisch onderwijs-, onderzoeks- en voorlichtingssysteem ruim een eeuw geleden.

Als antwoord op de constatering dat Nederland destijds uitblonk in fundamenteel onderzoek doch weinig of geen kans zag de resultaten daarvan om te zetten in toepassingen en zo bij te dragen aan de maatschappelijke ontwikkeling is aan het eind van de jaren twintig TNO opgericht. Na de Tweede Wereldoorlog vond er in Nederland een grote uitbreiding van het onderwijs plaats. Onder de slogan 'Nederland industrialiseert' werd vooral het technisch onderwijs op alle niveaus gestimuleerd.

De roep om een overheid die innovatie bevordert, is momenteel aan de orde en wordt ook nu weer gelegitimeerd door de achterstand die we in Nederland oplopen tegenover onze concurrenten. Dat is mede de oorzaak dat we onze maatschappelijke ambities minder kunnen realiseren. Dat de marktsector onvoldoende investeert in innovatie en in aanpalende onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten heeft alles te maken met systeemimperfecties.

Er is sprake van systeemimperfecties als de private sector terughoudend is op grond van: een te lange terugverdienhorizon van de innovatie, te grote markt-, technische en politieke risico’s verbonden aan de innovatie, geen geneigdheid om te investeren in die innovaties die maatschappelijk van belang zijn maar niet bijdragen aan de kortetermijnwinstgevendheid.

Kortom, van systeemimperfecties is sprake als het geldende innovatiesysteem nieuwe innovaties belemmert. Er zijn diverse domeinen waarop systeemimperfecties zich manifesteren, zoals de structuur van de markt via mededingingswetgeving, de bescherming van het intellectuele eigendom via octrooiwetgeving, het beschikbaar zijn van risicokapitaal, een gebrek aan technisch ondernemerschap en aan technisch-wetenschappelijke kennis waarop veel van de nieuwe producten en diensten zijn gebaseerd, en de dominantie van bestaande systemen en technologieën.

Zo vervulde Nasa een rol als 'change agent' bij de ontwikkeling van satellietcommunicatie, zeer tegen het kortetermijnbelang van de operators van transatlantische kabels. Een belangrijke imperfectie betreft ook het onderwijs- en onderzoekssysteem.

Aan onderwijs geeft Nederland een lager percentage van het bnp uit dan het OESO-gemiddelde van de dertig meest geïndustrialiseerde landen.

De Scandinavische landen geven beduidend meer uit dan Nederland. Een deel van het onderwijs aan de universiteiten is verbrokkeld en mede daardoor suboptimaal. Nieuwe studierichtingen komen moeizaam van de grond en het blijkt in de praktijk een groot probleem bestaande studierichtingen te beëindigen of te fuseren met die van andere universiteiten. In het onderzoek is de situatie nog kritieker. De universiteiten ontvangen een relatief groot deel van de fondsen voor onderzoek van het Ministerie van Onderwijs via de zogenaamde eerste geldstroom.

Ontvangers van deze financiering worden niet gestimuleerd hun werk met externe partijen af te stemmen. Onderzoekers proberen wel met hun resultaten tot externe relaties te komen, maar beginnen daar laat aan, vaak te laat.

Onder de Nederlandse koepels, zoals de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) functioneren 27 instituten met in totaal tweeduizend medewerkers. Breng de 27 instituten onder één koepel en stel gezamenlijk prioriteiten op. Jaarlijks moet vijftien tot twintig procent van het huidige onderzoek gestopt worden om geld vrij te maken voor nieuw onderzoek.

Een deel van het vrijgekomen budget kan ook worden ingezet voor het uitbreiden van het werk van de Stichting Technische Wetenschappen. STW heeft nauwe relaties met de marktsector voor het door haar gefinancierde wetenschappelijk onderzoek. De samenhang tussen markt en onderzoek en ontwikkeling is thans onvoldoende effectief. Wij concluderen dan ook dat er in Nederland sprake is van systeemimperfecties. In plaats van meer geld te steken in het bestaande systeem of onderdelen op te poetsen, dient het Nederlandse innovatiesysteem als geheel ter discussie te staan.

Kortom, werk aan de winkel voor de overheid.

Er zijn nog geen reacties